สรุปสั้นๆ: พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ฉบับปรับปรุงใหม่ เข้าสู่การพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎรเมื่อวันที่ 28 ต.ค. 2569 สาระสำคัญคือให้สัญญาที่ระบบอัตโนมัติอย่าง AI Agent ทำเองโดยไม่มีคนแทรกแซง มีผลผูกพันตามกฎหมายได้ ส่วน สส. ฝ่ายค้านเตือนว่าถ้า AI ทำพลาดหรือมีคนใช้ Deepfake ปลอมตัว ภาระพิสูจน์อาจตกอยู่ที่ประชาชนอย่างเรา
เรื่องนี้ฟังดูเป็นข่าวสภา แต่ผมว่าใกล้ตัวกว่าที่คิดครับ เพราะตอนนี้หลายคนเริ่มให้ AI ช่วยจองตั๋ว สั่งของ หรือตอบลูกค้าแทนแล้ว ถ้ากฎหมายเปลี่ยน ความรับผิดชอบเวลาเกิดปัญหาก็เปลี่ยนตามด้วย
พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ฉบับใหม่ คืออะไร
กฎหมายธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ที่เราใช้อยู่ออกมาตั้งแต่ปี 2544 ซึ่งตอนนั้นยังไม่มี AI Agent ไม่มีการสแกนหน้ายืนยันตัวตน และยังไม่มีใครคิดเรื่องเช็คดิจิทัล
ตามข้อมูลที่โฆษกรัฐบาลแถลงหลังสำนักงาน ป.ย.ป. เสนอร่างต่อ ครม. เมื่อ 29 ก.ย. 2569 ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ฉบับใหม่ มีประเด็นหลักแบบนี้ครับ
- สัญญาอัตโนมัติ: สัญญาที่ระบบทำขึ้นเอง โดยไม่มีบุคคลเข้าแทรกแซง สามารถมีผลผูกพันหรือบังคับตามกฎหมายได้
- ลายมือชื่อและตราอิเล็กทรอนิกส์: ใช้ได้ตามกฎหมาย ถ้าทำด้วยวิธีที่เชื่อถือได้ หรือวิธีที่ สพธอ. (ETDA) ประกาศรับรอง
- ตราสารเปลี่ยนมืออิเล็กทรอนิกส์: รองรับตั๋วแลกเงิน ตั๋วสัญญาใช้เงิน และเช็คในรูปแบบดิจิทัล
- ผู้ให้บริการ 7 ประเภท: มีหน้าที่ตามระดับความเสี่ยง และต้องรับผิดชอบความเสียหายถ้าไม่ทำตามหน้าที่
- เวลาบังคับใช้: มีผลเมื่อพ้น 180 วันนับจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา และเตรียมกฎหมายลูกไว้ 26 ฉบับ
AI Agent ทำธุรกรรมแทนเรา ใครรับผิด
AI Agent คือ AI ที่ไม่ได้แค่ตอบคำถาม แต่ลงมือทำงานแทนเราได้ เช่น กดสั่งซื้อ จองโรงแรม หรือตอบตกลงกับลูกค้า ถ้าอยากรู้ว่า AI รับคำสั่งยังไง ผมเคยเขียนไว้ในบทความ Prompt คืออะไร ครับ
ในการอภิปรายวันที่ 28 ต.ค. 2569 ดร.การดี เลียวไพโรจน์ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาธิปัตย์ ตั้งข้อสังเกตตามที่บ้านเมืองรายงานว่า มาตรา 29 ของร่างนี้ให้ถือว่าผลที่ออกมาจากระบบอัตโนมัติเป็นของผู้ใช้ เจ้าของระบบหรือคนที่สั่งงานจึงต้องรับผิดชอบเต็มๆ
แปลเป็นภาษาบ้านๆ คือ ถ้าเราตั้งให้ AI ไปสั่งของหรือทำสัญญาแทน แล้วมันทำผิด เราอาจต้องรับผลนั้นเอง ผมว่าข้อนี้คนทำร้านออนไลน์ที่ใช้แชตบอตตอบลูกค้าต้องจับตาเป็นพิเศษ
สส. ห่วงอะไรบ้าง
1. Deepfake ปลอมหน้าและเสียง
ร่างนี้เปิดให้ใช้ใบหน้าและเสียงเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ได้ แต่ ดร.การดี ชี้ว่ายังไม่มีข้อกำหนดเรื่อง Liveness Detection หรือการตรวจว่าเป็นคนจริงที่อยู่หน้ากล้อง ไม่ใช่วิดีโอหรือภาพที่ AI สร้างขึ้น
2. ภาระพิสูจน์ตกที่ผู้บริโภค
ถ้าเกิดข้อพิพาท คนที่โต้แย้งต้องเป็นฝ่ายพิสูจน์ว่าระบบผิดพลาด ซึ่งสำหรับชาวบ้านทั่วไปถือว่ายากและใช้เวลานาน ร่างนี้ยังไม่มีบทลงโทษในตัว ต้องไปพึ่งกฎหมายอื่นอย่าง PDPA และกฎหมายไซเบอร์
3. แพลตฟอร์มยักษ์ควรถูกคุมไหม
ฝั่งพรรคประชาชน นายกันต์พงษ์ ประยูรศักดิ์ สส.กทม. เสนอร่างอีกฉบับคู่กัน ให้แพลตฟอร์มดิจิทัลต้องแจ้งหรือขออนุญาต และมีตัวแทนในไทย ภายใต้แนวคิด “โมเดล 3 ค.” คือ คุ้มครองผู้บริโภค คัดกรองธุรกิจ และควบคุมแพลตฟอร์มด้วยบทลงโทษที่ชัดเจน
ณ ตอนที่เขียน ผมยังไม่เห็นรายงานผลการลงมติรับหลักการจากแหล่งข่าวหลัก ดังนั้นตอนนี้ยังเป็นแค่ร่างนะครับ ยังไม่ใช่กฎหมายที่บังคับใช้
คนไทยควรเตรียมตัวยังไง
ระหว่างรอ พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ผ่านสภา ถ้าเป็นผมจะเริ่มทำ 3 อย่างนี้ไว้ก่อนครับ
- ตั้งให้ AI ถามยืนยันก่อนจ่ายเงินหรือกดตกลงทุกครั้ง อย่าเปิดให้มันทำเองจนจบ
- ถ้าใช้แชตบอตตอบลูกค้า เขียนคำสั่งให้ชัดว่าห้ามรับปากเรื่องราคา ส่วนลด หรือคืนเงิน ถ้าเจ้าของยังไม่อนุมัติ
- เก็บหลักฐานไว้เสมอ เช่น แคปหน้าจอแชต ใบยืนยันคำสั่งซื้อ เผื่อวันหนึ่งต้องพิสูจน์ว่าอะไรเกิดขึ้น
ข้อควรระวัง
ช่วงที่มีข่าวกฎหมายใหม่ มักมีมิจฉาชีพอ้างว่า “ต้องลงทะเบียนตามกฎหมายใหม่” แล้วส่งลิงก์ให้กด หรือโทรมาขอสแกนหน้า ตอนนี้ร่างยังไม่ผ่าน และไม่มีหน่วยงานไหนสั่งให้ประชาชนลงทะเบียนอะไรตามร่างนี้ ข้อมูลทางการให้ดูจากเว็บไซต์ สพธอ. (etda.or.th) และเว็บไซต์รัฐสภา (parliament.go.th) เท่านั้นครับ
คำถามที่พบบ่อย
พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ฉบับใหม่ บังคับใช้แล้วหรือยัง?
ยังครับ ตอนนี้เป็นร่างที่อยู่ในการพิจารณาของสภา ถ้าผ่านทุกขั้นและประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว จะมีผลเมื่อพ้น 180 วันนับจากวันประกาศ
ถ้า AI Agent สั่งของผิด ใครต้องจ่าย?
ตามที่ สส. ตั้งข้อสังเกตจากมาตรา 29 ผลของระบบอัตโนมัติจะถือเป็นของผู้ใช้ เท่ากับคนที่สั่ง AI อาจต้องรับผิดชอบ ต้องรอดูว่าในชั้นกรรมาธิการจะแก้ไขเรื่องนี้อย่างไร
เช็คดิจิทัลคืออะไร?
คือเช็คที่ออกและโอนเปลี่ยนมือกันในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ ไม่ต้องเป็นกระดาษ ร่างนี้เปิดทางให้ทำได้ถูกกฎหมาย รวมถึงตั๋วแลกเงินและตั๋วสัญญาใช้เงินด้วย
ใช้หน้าหรือเสียงแทนลายเซ็นได้จริงไหม?
ร่างนี้เปิดให้ใช้ได้ แต่ สส. ยังห่วงว่าไม่มีข้อกำหนดตรวจว่าเป็นคนจริง จึงเสี่ยงโดน Deepfake ปลอมตัว
สรุป
- เข้าสภาแล้ว: พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ฉบับปรับปรุงใหม่ ถูกพิจารณาในสภาเมื่อ 28 ต.ค. 2569 แทนกฎหมายเดิมปี 2544
- AI ทำสัญญาได้: สัญญาที่ระบบอัตโนมัติทำเองมีผลผูกพันได้ และรองรับเช็คดิจิทัล
- จุดที่ถูกท้วง: ความรับผิดของ AI Agent, Deepfake และภาระพิสูจน์ที่ตกกับผู้บริโภค
- ทำได้เลยตอนนี้: ตั้งให้ AI ถามก่อนจ่ายเงิน เก็บหลักฐาน และอย่ากดลิงก์ที่อ้างว่าต้องลงทะเบียนตามกฎหมายใหม่
ไม่อยากพลาดข่าว AI?
กดติดตามช่อง Prompt Hub Pro บน YouTube สรุปข่าว AI และสอนใช้เครื่องมือใหม่ เป็นภาษาไทยเข้าใจง่าย
อ่านต่อ: คนไทยพึ่ง AI มากขึ้น: 31.3% รู้สึกว่า AI เข้าใจดีกว่าครอบครัว และถ้าอยากเขียนคำสั่งให้ AI ทำงานตามที่ต้องการ ลองใช้ ตัวช่วยสร้าง Prompt ได้ครับ
ถ้าเป็นคุณ จะยอมให้ AI กดจ่ายเงินแทนไหมครับ คอมเมนต์บอกกันหน่อย
ที่มา
อยากได้ Prompt พร้อมใช้?
เปิดคลัง Prompt เทรนด์ที่เราแกะและทดสอบไว้แล้ว
